Menopozal hormon tedavisi (MHT), sıcak basmaları azaltmak, kemik sağlığını korumak ve yaşam kalitesini artırmak için en etkili yöntemlerden biridir. Tedavideki temel kararlar; östrojenin hangi yolla alınacağı, progesteron gerekip gerekmediği ve tedavinin ne kadar süreceğidir.

Kardiyovasküler korunma bir endikasyon değildir.

MHT, herhangi bir yaşta birincil veya ikincil kardiyovasküler korunma amacıyla başlatılmamalıdır.

Meme kanseri riski, tedavi rejimine ve süresine bağlıdır.

• Sadece östrojen tedavisi (histerektomi sonrası), uzun vadeli takipte nötr veya hatta hafif olumlu meme kanseri riski göstermektedir.

• Kombine östrojen-progestojen tedavisi, daha uzun süre ile riski artırır.

Yaşın kendisi ana belirleyici faktör değildir; süre ve progestojen türü daha önemlidir.

Östrojen üç şekilde verilebilir:

• Ağızdan östrojen etkilidir ancak karaciğerden geçtiği için kan pıhtısı ve inme riskini artırabilir.
• Transdermal östrojen (yama, jel, sprey) doğrudan kana geçer, karaciğeri atlar ve pıhtılaşma riskini belirgin şekilde azaltır. Hormon seviyeleri daha stabildir ve kemik koruması daha öngörülebilirdir.
• Vajinal östrojen yalnızca vajinal kuruluk, yanma, ağrı ve idrar yolu şikâyetleri gibi lokal sorunlar içindir. Kemik sağlığını koruyacak kadar sistemik seviyeye ulaşmaz.  Bu yöntem vagen kuruluğu veya idrar kaçırma gibi nedenlerle kullanılacak ise, uzun süreli kullanıp planlanmalı, tedavi arada bir kesilmemelidir.  Atrofik vajinit üzerindeki etkisi 15 günden önce ortaya çıkmaz.

Menopoz sonrası kemik kaybını önlemek için belirli bir minimum östradiol düzeyi gerekir. Transdermal östrojen bu seviyelere güvenilir şekilde ulaşır.  Vasomotor semptomları iyileştiren dozun kemik koruması için de gerekli doza göre çok daha düşük olduğu bilinmektedir.  Ancak özel bir durum yok ise, kan hormon düzeyi takibine gerek yoktur.

Tedavi ne kadar sürmeli?

Artık “5 yıl kuralı” gibi katı bir sınır yok. Faydalar risklerden fazla olduğu sürece tedavi 60–65 yaşından sonra bile sürdürülebilir. Ancak şu anda yaygın kanı, 60 yaşına kadar tedavinin sürdürülmesi gerektiğidir.  Sonrası için hasta onamı ve risk faktörlerinin daha ayrıntılı incelenmesi gerekir. Östrojen kesildiğinde kemik kaybı hızla yeniden başladığı için, kemik sağlığı açısından uzun süreli tedavi gerekebilir.

Östrojen reseptörleri menopozdan sonra da çalışır mı?

Evet. Östrojen reseptörleri yaşam boyu aktiftir. Bu nedenle östrojen tedavisi, geç yaşta başlansa bile kemiklere fayda sağlayabilir.

Progesteron gerekli mi?

Progesteron, rahmi olan kadınlarda östrojenin rahim iç tabakasını aşırı uyarmasını önlemek için zorunludur. Rahim alınmışsa tıbbi olarak gerekli değildir.

Buna rağmen bazı kadınlar mikronize progesteronu uyku kalitesini artırdığı, kaygıyı azalttığı ve ruh halini dengelediği için tercih edebilir.

Mikronize progesteron, sentetik progestinlere göre daha güvenli kabul edilir; sentetik progestinler bazı riskleri (pıhtılaşma, meme kanseri vb.) artırabilir.

Genel olarak:

Menopoz hormon tedavisi kişiye özel planlanır. Transdermal östrojen sistemik tedavide en güvenilir seçeneklerden biridir; vajinal östrojen yalnızca lokal şikâyetler içindir; progesteron ise rahmi olan kadınlar için gereklidir.